‘Gewoon lastig of neurodivers?’ is de titel van het tweedelige televisieprogramma van NTR. Karim Amghar , schrijver en programmamaker, portretteert 3 jongeren en hun gezinnen: Silvijn (14), Hasan (14) en Chimene (16). We krijgen een interessant inkijkje in hun levens met hoogbegaafdheid, autisme, hoogsensitiviteit en ADHD. Alle drie deze jongeren zijn dus ‘neurodivergent’, oftewel binnen het hele spectrum van neurodiversiteit (‘elk brein is ‘even’ anders’) is de bedrading van hun brein anders dan gemiddeld .
Sterk is dat niet alleen Silvijn, Chimene en Hasan aan het woord komen, maar ook hun omgeving zoals ouders, brusjes, leraren, zorgverleners. Tenslotte: ‘It takes a whole village to raise a child’. ‘De serie laat zien hoe een neurodivergent brein hun dagelijks leven kan ontwrichten, maar ook hoe passende ondersteuning verschil kan maken’, aldus de introductie van het programma. Interessant vind ik ook dat daarbij de visie van enkele experts op onze neurotypische samenleving aan bod komt. Dit programma is de moeite waard om terug te kijken.
Gewoon lastig?
Gewoon lastig: lastig voor deze jongeren zelf én lastig voor hun omgeving, zoals hun gezin en leraren op school. Beide kanten komen aan bod. Op verschillende manieren struggelen de drie geportretteerde jongeren. Ieder op diens eigen manier met mentale uitdagingen als rode draad.
Chemaine geeft aan dat ze moeite heeft met dagelijkse dingen. Ze is altijd aan het denken en doordenken, is snel afgeleid door haar omgeving, voelt dingen zeer intens en is vaak overprikkeld. ‘Ik vind mezelf zo vermoeiend! Dan voel ik aankomen dat alle emoties eruit moeten en ga ik huilen, krijg ik een soort epilepsie aanval en gaan mijn ogen draaien. Soms is het lekker dat het er dan uitkomt, daarna ben ik doodmoe, dan zijn alle emoties even weg. Maar liever kom ik niet op zo’n punt.’
Silvijn is vastgelopen op school in groep 8 door zijn hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit. Samen met ruim 70.000 andere kinderen die naar schatting niet naar school gaan, omdat de onderwijsomgeving geen goede match is. Hij kampte met een depressie, burn-out en was suïcidaal. In het bijzonder onderwijs en met diverse begeleiding probeert hij weer vertrouwen op te bouwen in zichzelf, in andere leerlingen en leraren en ‘ik probeer mijn schooltrauma te verwerken’.
‘Met Hasan ging het sociaal emotioneel bijna mis in de onderbouw van de basisschool’, aldus zijn moeder. ‘Hasan heeft een vorm van autisme waardoor hij onder meer moeite heeft met begrijpen van sociale omgangsvormen. We hebben met de school en een begeleider samengewerkt om hem te leren hoe hij met andere leerlingen kon buitenspelen.’
Overeenkomst tussen deze jongeren is dat ze allen gezegend zijn met een zeer sterke betrokkenheid van hun ouder(s). Ook voor hen is het lastig. Met onuitputtelijke energie en toewijding vechten zij voor hun kind. ‘Hoe krijgen we hem happy? Hoe gaan we hem voor deze wereld klaarstomen?’, heeft de moeder van Hasan zich afgevraagd. Met vaak onbegrip en ongevraagde adviezen uit de omgeving. En de zorg voor de impact op de andere gezinsleden. Of zoals de broer van Silvijn het schrijnend eerlijk verwoordt: ‘Silvijn bepaalt de sfeer in huis, en het was vaak een kutsfeer. Dan deed hij weer vervelende dingen en was hij zo boos en gestrest. Ik was er zó klaar mee.’
(Extra) lastig in onze neurotypisch-ingerichte samenleving
De ondersteuning en begeleiding van kinderen met een neurodivergent brein is in het algemeen gericht op ‘hoe kan het kind zich aanpassen aan de geldende normen van onze samenleving?’ Onze samenleving die is ingericht voor mensen met een gemiddeld, neurotypisch brein als norm. Het brein van zo’n 80% van de bevolking. Het is belangrijk dat we ons bewust zijn dat de normen van onze neurotypische samenleving niet langer houdbaar zijn. Zoals Bert Wienen in het programma aangeeft: ‘Steeds meer kinderen gaan naar speciaal onderwijs en steeds meer kinderen gaan helemaal niet naar school. Dit zegt iets over de normen die wij als samenleving hebben’. Hier heeft hij het overigens niet alleen over neurodivergente labels, maar ook over prestatiedruk, de norm in onderwijs zelf en opvoedkundige druk. Wetenschappelijk onderzoek ondersteunt dit. Doordat het schoolsysteem gestoeld is op neurotypische kinderen als norm, moeten neurodivergente kinderen zich voortdurend aanpassen (Crompton et al., 2024). Dit leidt vaak tot faalangst, sociale terugtrekking, stress of depressieve gevoelens (Zahir et al., 2023; Balans, 2023). Zo ervaren kinderen met ADHD of autisme gemiddeld tweemaal zoveel emotionele belasting als hun neurotypische leeftijdsgenoten (Balans, 2023).
Van individueel probleem naar verantwoordelijkheid van de samenleving
‘Aanpassen voorbij je eigen grenzen’, ‘maskeren van gevoelens en gedachten’ en ‘niet jezelf kunnen zijn’ is vaak het copings-mechanisme van kinderen met een neurodivergent brein. Speciaal voor opgroeiende kinderen, die hun eigen identiteit aan het ontwikkelen zijn, is dit een enorme belasting met mogelijk schadelijke gevolgen. ‘Maskeren gaat ten koste van hun eigen ontwikkeling, we vragen kinderen zich aan te passen aan het systeem. Dit kan schadelijk zijn voor hun identiteitsontwikkeling en energieniveau’, zoals verwoord door Saskia Schepers. Met gevolgen zoals stoppen met school, depressie, burn-out of erger. Ik herinner me dat mijn nichtje, over haar zoon met autisme mij verhelderend uitlegde: ‘Mensen realiseren zich niet hoe ontzettend vermoeiend het leven is voor iemand zoals mijn zoon. Alles komt hard binnen, hij is vaak in verwarring en probeert zich continu aan te passen. En dat is lang niet altijd van buitenaf zichtbaar.
Aanpassen moeten we allemaal. Dat hoort bij een gezonde samenleving. Tenslotte is iedereen ‘even’ anders en hebben we onszelf tot elkaar te verhouden. Maar maskeren van je eigen gevoelens en gedachten, omdat dit als abnormaal, tekortkoming of stoornis wordt gezien: daar moeten we vanaf. Het gaat om een paradigmashift met het perspectief van neurodiversiteit voor ogen.
Iedereen is ‘even’ anders. Ieder brein is ‘even’ anders. Ieder denkt, voelt en reageert ‘even’ anders. Niet langer denken in termen van stoornis, afwijking of abnormaal, maar in termen van natuurlijke variatie, verschillend zijn en de rijkdom van diversiteit. En niet langer denken in ‘er is iets mis met jou’, ‘jij moet je zo gedragen’, ‘jij als individu hebt een probleem’. Maar in termen van ‘als samenleving zijn we verantwoordelijk voor elkaar en onszelf’. Samen leren en samen leven, in de context van de klas, de school en de samenleving.
Neurodiversiteit: een contextgericht perspectief
De geschetste paradigmashift is in opmars. Gelukkig. Maar er is nog een weg te gaan.
Het mooiste moment van het tweeluik vond ik het stralende gezicht van Hasan, als zijn broer zegt: ‘Voor mij is mijn broertje niet anders dan normaal. Normaal en anders…het is mijn broertje. Mijn broertje is gewoon mijn broertje’. link naar dit fragment
Hoe mooi zou het zijn als we niet meer denken in termen van ‘Wat heeft dit kind?’, maar ‘Wat heeft dit kind nodig?’, aldus Schepers. ‘Hokjes bestaan niet, en als dit al bestaat is het fluïde’. Natuurlijk kan een ‘label’ erkenning geven en houvast voor jezelf en ook om anderen te kunnen leren begrijpen. Maar wel graag vanuit het perspectief van neurodiversiteit, iedereen is ‘even’ anders. Dat we ook vanuit dat perspectief kunnen communiceren om onszelf en elkaar beter te gaan begrijpen en te weten wat we zelf en wat de ander nodig heeft. Wat we van elkaar nodig hebben. Zodat gedragskenmerken die gepaard kunnen gaan met bijvoorbeeld ADHD, hoogbegaafdheid, hoogsensitiviteit of autisme niet verkeerd of makkelijk als ‘gewoon lastig’ worden geïnterpreteerd. Met als droom preventie van schooltrauma, minder worstelend het leven door hoeven en een goede, sociaal veilige basis creëren voor gezonde identiteitsontwikkeling van het opgroeiende kind.
In vervolgartikelen zal verder worden ingegaan op een neuro-inclusieve schoolomgeving. Wil je hieraan bijdragen met informatie of inspiratie? Of heb je een vraag, mening of behoefte die je wil delen? Neem dan contact op: maartjevanosch@iedereenisevenanders.nl
[1] NPO zond dit programma eind december 2025 uit, maar is nog te zien via NPO Start. Link https://npo.nl/start/serie/gewoon-lastig/afleveringen/seizoen-1
[2]Karim Amghar is een veelgevraagd spreker, schrijver en programmamaker ‘die maatschappelijke thema’s als kansenongelijkheid, diversiteit en inclusie toegankelijk maakt voor ene breed publiek’.
[3]Lees meer over neurodivergent, neurotypisch en neurodivers in mijn eerste blog op de inspiratiepagina van www.iedereenisevenanders.nl.
[4]Neurotypische samenleving: onze samenleving die is ingericht voor mensen met een neurotypisch brein oftewel het gemiddelde brein/ het soort brein van de meerderheid (+-80%) als norm.
25/03/2026
